Fusion da cumünas: Pertgei è necessaria ina grondezza minima

Il messadi è scrit tut ils onns en in bulletin d'infurmaziun: Per il segiader liber en il cussegl communal n'è gnanc ina candidatura vegnida fin a la scadenza. La vischnanca publitgescha anc ina giada il segiader. La seconda giada po esser ch'ins chatta insatge, perquai che ins ha dumandà avunda giu.

Quai n'è betg ina excepziun. En il monitor da las vischnancas naziunal 2023 indichescha circa la mesa da las vischnancas svizras ch'ellas han difficultads per emplazzar lur uffizis executivs. La resposta tipica è: pli grond remunaziun, meglier compatibilitad cun il lavur, ina campagna per il mandat da miliz. Quai è bain intendì e manca il problem.

Ina vischnanca che na po pli emplazzar sias funcziuns e che na po pli ademplir sias incumbensas professiunalmain na dovra betg ina meglra recrutaziun. Ella dovra ina altra grondezza.

Il problem n'è betg il mandat, ma la grondezza

La Svizra ha 2'110 vischnancas. La mesa da ellas ha pli bass da 1'750 abitants, quasi in terz sutg 1'000 (BFS, calcul persunal). Las incumbensas d'ina tala vischnanca na vegnan betg pli pitschnas. Ella autorisescha construcziuns, gestiona in uffizi da tassas, organischa scola e assistenza sociala, protegia sia informatica cunter attatgs e duai pudair offrir sias servetschs en ligna. En essenza, las incumbensas èn las medemas sco en ina citad, mo cun pli pauc cas e pli pauc persunas per realisar las. 37 % da las amministraziuns comunalas han pli bass da tschintg collavuraders.

En 25 onns cun products digitals hai empruvà ina regla che vala per quasi tut: In schanell online segir costa approssimativamain il medem, che quai vegn duvrà da 800 u 80'000 persunas. Las custs creschan cun la incumbensa, betg cun il numer da utilisaders. Tgi è pitschen paga per cap ina plir da giadas u renuncia. Quai è vesì en ils resultats: En 2023 mo ina quinta vischnanca ha purschì il registrament e la deregistraziun dal domicili electronicamain.

Per las persunas val il medem. Tgi è ambizius tschertga ina incumbensa nua che po far ina differenza e in ambient nua che po emprender dad autras persunas. Ina amministraziun cun quatter plazzas offra rarus quest. En il cussegl communal è il medem: Mo 18 % da ils membres executivs èn pli giuvens che 45 onns, en l'onn 2008 eravan 24 %. Quai n'è betg mo per la grondezza. Ma correspunda al maletg.

Jau stò en la citad da Turitg. Sia amministraziun ha per quasi mintga dumonda ina persuna speziala, e sche ina plazza è libera, sa tschertgan persunas che vulan exact quella plazza. Quai n'è betg in merit da Turitg. È ina dumonda da grondezza.

Sin Plural vegn discussa ina proposta d'iniziativa, «Promover las fusion da vischnancas». Ina da las problematics, che na vegn betg da mai, porta il punct sin ina frasa:

Là nua che nagin guarda, manca il controll

Igl è in segund motiv, che raramain cumpara en la discussiun davart las fusion: la publicitad. Suenter ina vischnanca cun 600 abitants, paucas novas en la stampa la copra regularmain. Il numer da grans periodics regiunals en Svizra è declinà tranter il 2001 e il 2016 da 36 a 28, e las redacziuns ch'èn restadas copran regiuns pli grondas cun pli pauc persunas.

Quai ha consequenzas. Ina studia da l'Universitad da Turitg sur 400 vischnancas svizras mussa: Là nua che in periodich copra bain la vischnanca, la participaziun a las elecziuns communalas è pli auta. En ils Stadis Unids la ricerca cuntinuescha. Suenter la serrada d'in periodich local creschan las custs da finanzament da las cumunitads affectadas, ensemen cun salaris pli auts e deficit en l'administraziun. Igl è evident che ils finants pretendan che pli pauc controll è fatg.

A quai vegn in resultà che m'interessa pli che mintga cifra da participaziun: En bleras vischnancas pitschnas, tenor monitor da las vischnancas, sa presentan mo uschia blers candidates sco ch'i dat plazzas. Ina elecziun senza seleschiun è ina nomina cun la billeta da vot.

Per la Svizra na dat nagina studia che demussa che las vischnancas pitschnas vegnan mal gestidas perquai. Eu nun sustegn quai. Eu sustegn che nagin vegnia a savair.

Ina limita inferiura e in dretg da delegar incumbensas

Eu sustegn perquai duos puncts sco necessari.

Primier, ina grondezza minima per las vischnancas, stabilida dal chantun. La cifra exacta po vegnir discussa. Ina analisa da la ZHAW per il chantun d'Aargau ha concluì en il 2025 che las vischnancas cun 3'000 fin a 3'500 abitants anschan almain la mesa da l'effizienza pussibla. Quai n'è betg ina limita magica, ma in'indicatur.

Legalmain quai è il compit dals chantuns. La Constituziùn federala garantescha l'autonomia da la vischnanca mo «tenor la legislatun chantunal». Plirs chantuns pon gia oz ordinà fusion, e il Tribunal federal ha protegiù talas decisiuns. Il chantun da Berna permetta expressamaint, sche ina vischnanca na po pli emplazzar sias autoritads. Che quai na dovra betg vegnir impustà da sura mussa il Glarus: En il 2006 ils votants a la Landsgemeinde han decidì da reducir 25 vischnancas a trais. Originalmain era planà maximamaint set.

Segund, in dretg da delegar incumbensas a nivels superiurs. Tscherts daventan pli economic cun fusion, ma mai adina uschè economic: software, registers, schanellas online. Tali incumbensas daventan pli bunas cun pli blers utilisaders, e l'unitad ideala per quai è savens il chantun u la Confederaziun. Ina vischnanca duess pudair delegar, e il nivel superior duess prender la responsabladad. Existan gia ideas: En il chantun da Turitg, 133 da 160 vischnancas collavuran cun il chantun per crear ina plattafurma cumina per servetschs online. Eu hai purtà questa proposta en l'iniziativa sin Plural:

Cun spargn na pretenda jau betg. Ina studia da l'Universitad da Lucerna sur 140 fusion svizras mussa 12 % da reducziun en las spendas amministrativas, ma nagin effect sin las spendas totalas. Tgi giustifitga fusion cun taxes pli bassas prometta memia. Il tema è in'auter: che ina vischnanca po ademplir sias incumbensas da sia cant.

Ina po sustegnir che las vischnancas collavuran gia, per exempel en Spitex, la pompier e l'assistenza sociala. Quai è exact, e savens raquint. Ma mintga associaziun è in contract che mintga vischnanca participant sto acceptar. Mintga ha in veto, nagin porta la responsabladad per l'entir. E pli bleras incumbensas vegnan a talas associaziuns, pli pauc la cumuna da la vischnanca po decider sulettamain.

Il pli ferm argument: En vischnancas pitschnas participan pli blers

L'obiezziun pli ferm vers tut quai è: Las pitschnas vischnancas èn las democraziuns pli vivas da la Svizra. Las cifras gl'èn confermà. En vischnancas cun pli pauc che 250 abitants, pli che in tschintg da la glieud cun dret da votar as preschaint a la versiun da la vischnanca, en la media svizra èn 7.5 Prozent. Suenter las fusziuns calca l'engaschi politic en la Mehrheit der Gemeinden. En Glarus la participaziun al vot è calada suenter la decisiun d'4 Prozentpunkte zurück, entant che en ils cantuns vicins è augmentà. Tgi al grandeschia las vischnancas, pretenda a blers il cuort tschad per participar. E quest cuort tschad n'è betg in effect secundar, ma il cor da quai che fa la vischnanca en la Svizra.

Eu na contrest jau questas cifras. Eu las consideri la mesira sbagliada. Elas mussan quantas persunas partecipan, ma betg quant la lur participaziun decida. Las pitschnas vischnancas valurisan lur autonomia propia pli ferm che las pli grondas, il pli profund per quellas cun 500 fin a 999 abitants. Las incumbensas van daventà dal chantun dapi blers onns, il protectur da uffants e adults è il pli enconuschent exempel. En il medem temps la vita da la gronda part na succeda pli en la vischnanca da residenza. En runda 70 Prozent der Pendler lavuran en l'ester, e en il Sorgenbarometer 2024 numneschan pli blers si chantun che si vischnanca, sch'els duain dir a tge chei chei apartenen.

Molta participaziun cun pauc pussaivladad da decisiuns u pauc pli pauc participaziun cun dapli: Eu consideri la seconda la meglra democrazia.

La proximitad na spargna betg cumplain. La colliaziun cun la vischnanca è restada stabila en la gronda part da las vischnancas fusas, e l'interess per la politica da la vischnanca s'è recupirà, pli lungia che la fusiun è succedida. Jau sun betg segir, tutina. Ina Studie zur dänischen Gemeindereform da 2007 mussra che las vischnancas pli grondas indebuleschan il sentiment da chapir e participar a la politica locala. Tgi pretenda ina limita inferiura sto numnar quest preu. Eu lo consideri sustegnibel, ma n'è betg zero.

Dieselbe Frage stellt sich eine Ebene höher

Tgi argumenta uschia, sto el laschar la dumonda pli era per ils cantuns. Winterthur ha pli abitants che mintga in dals cantuns Appenzell Intern, Uri, Obwalden, Glarus, Nidwalden, Appenzell Extern e Jura. La citad da Turitg ha pli che questas set ensemen (BFS). Sche la grondezza gioga per las vischnancas, pertgei na per ils cantuns?

Eu na hai anc ina resposta cumpletta. Eu crei però che na duai betg far la dumonda per las vischnancas e betg per ils cantuns. Ina structura che nagin pli dumonda na è pli ina tradiziun. È ina pretenda predefinida.

L'idea d'iniziativa sin Plural parta da in punct da vista different da mai, sin lieus cumplainads e taxes inegualas. D'ora avra propostas dal oblig da negociar fusziuns enfin a simplamain unir las administraziuns. Cuntradas problematics e soluziuns ch'jau hai contribuì eu persunalmain. Ti conuschas ussa ils arguments da tuttas duas partes. Co vesa ti quai?

Oliver Herren è co-fundader da Plural, Digitec Galaxus e True Wealth. El scriva qua sia opinione persunala, betg quella da Plural.